Januari voelt voor veel tuiniers als een verplichte pauze. De tuin ligt er kaal bij, het is koud, en er valt toch niks te doen. Dat klopt maar half. Wie nu een paar dingen slim aanpakt, begint het voorjaar zonder achterstand. En wie alles laat liggen tot maart, staat dan ineens met een berg werk waar de rest van het seizoen last van heeft.
Het gaat er niet om dat je elke dag buiten staat. Het gaat om de juiste keuzes op het juiste moment.
Januari in 60 seconden
Geen zin om de hele blog te lezen? Dit zijn de belangrijkste acties voor deze maand:
- Gereedschap schoonmaken en slijpen zodat je straks meteen scherp aan de slag kunt
- Winterbescherming controleren op schimmel en schuren
- Natte bladeren van gazon en paden halen
- Kwetsbare planten beschermen met mulch, maar niet afsmoren
- Dood en beschadigd hout verwijderen bij vorstvrij weer
- Kamerplanten minder water geven en even goed controleren
- Zaaiplan maken en voorraad aanvullen voor het voorjaar
Wat er in januari in je tuin gebeurt
De tuin lijkt te slapen, maar ondergronds is het een ander verhaal. Bodembacteriën, regenwormen en allerlei andere kleine beestjes zijn gewoon actief, ook als het buiten grijs en stil is. De bodem leeft, en juist daarom is het belangrijk om er in januari niet onnodig overheen te denderen.
Bovengronds zie je de eerste voorzichtige lentebodes al verschijnen. Sneeuwklokjes komen op, kerstrozen beginnen te knopen en de toverhazelaar blaakt van kleur alsof hij niet weet dat het nog midden in de winter is. Het zijn kleine dingen, maar ze herinneren je eraan dat het seizoen al bezig is, ook als jij nog liever binnen zit met een kop koffie.
Planten en zaaien
In januari kun je meer aanplanten dan de meeste tuiniers denken. Zolang de grond niet bevroren is, kun je gewoon aan de slag met bomen, struiken en haagplanten. Heeft het die nacht gevroren? Dan even wachten. Is het een graad of zes en bewolkt? Prima plantdag.
Vorstgevoelige planten plant je beter in het voorjaar, maar winterharde soorten hebben er geen moeite mee om nu in de grond te gaan.
Binnenshuis kun je ondertussen al wat voorbereiden:
- Bestel zaden zodat je in februari direct kunt beginnen met voorzaaien
- Controleer bewaard bollengoed op rot of uitdroging
- Zaai kiemgroenten of pluksla op een lichte vensterbank als je de tuinkriebels niet meer kunt bedwingen
- Maak een zaaiplan voor de komende maanden, zodat je in februari niet impulsief van alles koopt
Snoeien
Snoeien in januari kan, maar alleen als het niet vriest. Snijwonden bij vorst helen slecht en trekken schimmel en bacteriën aan. Kies een dag waarop het niet vriest en je nergens naartoe hoeft. Haast en snoeischaren zijn geen goede combinatie.
Wat je veilig kunt aanpakken in januari:
- Dood hout en beschadigde takken verwijderen, altijd goed en geen enkel risico
- Blauweregen terugknippen tot twee à drie knoppen per zijtak, hij doet het goed als je dat in januari of februari doet
- Fruitbomen snoeien kan in de winter, al is het bij de meeste soorten ook prima om te wachten
- Kerstrozen: knip het oude blad weg zodra je de eerste bloemknoppen ziet
Werk altijd met schoon en scherp gereedschap. Rafelige snijvlakken zijn een open uitnodiging voor schimmel. Maak snoeischaren na elk gebruik even schoon, zeker als je van plant naar plant gaat.
Tuin verzorgen
Januari is de maand van voorkomen, niet van herstellen. Een paar gerichte ingrepen nu scheelt je straks een hoop gedoe.
- Mulch aanbrengen op lege borders houdt de bodem warmer, onderdrukt onkruid en beschermt de bodemstructuur
- Loop niet over natte grond, want de schade die je nu aanricht zie je pas in het voorjaar terug als je je afvraagt waarom bepaalde planten maar niet willen
- Leg een plank neer als je toch een border in moet, dat verdeelt het gewicht en voorkomt verdichting
- Controleer vorstbescherming: zit het vliesdoek strak tegen de plant? Dan kunnen schimmel en schuurplekken ontstaan. Het moet kunnen ademen
- Strooi kalk op het gazon om mosvorming te voorkomen
- Verwijder onkruid met wortel en al zodra je het ziet, in januari zijn ze nog klein en komen ze makkelijk los
Kamerplanten
Kamerplanten hebben het in de winter niet gemakkelijk. Weinig licht, droge lucht van de verwarming, tocht van enkel glas. Ze groeien nauwelijks en hebben daardoor ook veel minder water nodig dan in de zomer. De meeste mensen geven in januari nog veel te veel water, en dat is precies waar problemen beginnen.
Geef minder water dan je gevoel zegt. Controleer of de potgrond echt droog is voordat je giet. Laat schotels niet vol water staan, want wortels die continu nat staan raken beschadigd, en dat merk je pas als de plant al flink achteruit is gegaan.
Praktische tips voor je kamerplanten:
- Zet planten op de lichtste plek in huis, maar uit de directe tocht
- Vermijd plekken vlak naast de verwarming
- Geef alleen water als de bovenste centimeters van de grond droog aanvoelen
- Spuit af en toe de bladeren met water tegen de droge lucht
Vochtige potgrond in combinatie met weinig licht en weinig luchtcirculatie is precies de omstandigheid waar rouwvliegjes van houden. Je herkent ze aan de kleine zwarte vliegjes die opvliegen als je aan de pot zit. De larven leven in de grond en eten aan de wortels. Minder water geven helpt al een heel stuk, maar als ze er eenmaal goed inzitten, kom je er met water alleen niet meer van af.
Terras en balkon
Het terras hoeft er in de winter niet treurig bij te staan. Een paar kleine ingrepen maken het verschil.
- Verwijder groene aanslag van tegels en paden voordat het glad en gevaarlijk wordt
- Strooi zand bij gladheid, geen zout want dat tast voegen en planten aan
- Zet potten en bakken beschut tegen een gevel bij guur weer met oostenwind
- Controleer potten op vorstschade, scheuren worden groter zodra water bevriest
- Leeg schotels zodat de wortels niet in ijskoud water staan
Vijver
De vijver vraagt in januari weinig van je, maar wat hij vraagt is wel belangrijk.
- Houd een wak open als het vriest, zodat gassen kunnen ontsnappen en vissen niet stikken
- Verwijder een dik pak sneeuw van het wateroppervlak om licht door te laten
- Controleer of de pomp nog goed werkt, of zet hem op een lagere stand bij strenge vorst
- Verwijder rottend blad dat in de vijver is gevallen
Plaag en preventie van de maand
In januari win je het meest door plagen voor te zijn. Niet door hard te bestrijden, maar door je tuin zo in te richten dat plagen straks minder kansen krijgen.
Blijft het lang nat en relatief zacht, dan zijn slakken actiever dan je misschien denkt. Ze verdwijnen niet echt in de winter, ze worden alleen wat trager. Haal schuilplekken weg die direct naast je planten liggen: planken, potten die strak op elkaar staan, rommelige hoopjes bladafval op één plek. Elke schuilplek die je nu weghaalt is er eentje minder zodra het seizoen op gang komt.
In de bodem liggen ondertussen larven van emelten en engerlingen rustig te wachten op het voorjaar. Ze vreten aan graswortels, en dat zie je pas terug als er in het voorjaar ineens gele plekken in je gazon verschijnen die je niet kunt verklaren. Wil je weten of ze er zitten? Steek een spade een stukje de grond in op een verdachte plek en tel wat je ziet. Meer dan vijf larven per vierkante meter is een signaal om actie te overwegen zodra de omstandigheden het toelaten.
Aaltjes zijn de meest effectieve gifvrije manier om dit soort larven aan te pakken, maar ze werken alleen als de bodemtemperatuur hoog genoeg is. In januari is het daar nog te vroeg voor. Wat je nu wél kunt doen is je oriënteren: welke plaag heb je, welk aaltje hoort daarbij, en wanneer is het goede moment om te behandelen? Dan ben je in maart klaar om direct te handelen.
Als je maar één ding doet
Bescherm je bodemstructuur. Loop er niet overheen als het nat is, spit niet in bevroren grond en voeg een laag compost of mulch toe waar je kunt. Alles wat je in januari kapotloopt, ben je in het voorjaar aan het repareren, en daar win je geen enkel groeiseizoen mee.
Mini planning week 1 tot 4
Januari werkt het best als je klein en consequent blijft. Zo voelt het rustig, maar bouw je wel aan een sterke start.
Week 1
Maak een rondje door de tuin en noteer wat er kapot is, scheef staat of bescherming nodig heeft. Check winterbescherming en potten op schade.
Week 2
Dood en beschadigd hout weghalen. Gereedschap slijpen, schoonmaken en insmeren. Kamerplanten controleren op rouwvliegjes en iets minder water geven.
Week 3
Compost of mulch aanbrengen op lege borders. Groene aanslag verwijderen van tegels en paden.
Week 4
Zaaiplan maken, zaadvoorraden controleren en aanvullen. Nadenken over welke plagen jij dit jaar verwacht en wat je daarvoor nodig hebt, zodat je in het voorjaar direct kunt handelen.
